07 augustus 2020

Advance care planning. Wat hebben we geleerd vanuit de COVID-19 pandemie?

Advance care planning stelt mensen in staat om doelen en voorkeuren te formuleren voor toekomstige medische behandelingen en zorg, deze doelen en voorkeuren te bespreken met familie en zorgverleners, en om voorkeuren vast te leggen en indien nodig te herzien.

 

We zijn tijdens de COVID-19 pandemie geconfronteerd met een enorme toename van ernstig zieke patiënten. Het betrof een ziektebeeld met grote impact op de kwaliteit van leven. Advance care planning (ACP) helpt niet alleen om passende zorg te kunnen (blijven) leveren. Het helpt ook om met elkaar het zorgaanbod zo efficiënt mogelijk in te zetten. En het helpt om ongewenste en/of niet passende zorg te voorkomen. Helderheid over behandel- en zorgwensen maakt het mogelijk om afspraken te maken over passende verwijzing.

 

In het kader van de voorbereiding voor een eventuele tweede golf van COVID heeft een groep deskundigen uit de regio onderstaande geleerde lessen verzameld. Deze lessen delen we graag. Het is immers duidelijk dat ACP een thema is dat structureel aandacht verdient en vraagt.

 

De basis: verantwoordelijkheden en voorwaarden
ACP is een verantwoordelijkheid van alle zorgpartners, alsook van de patiënt/cliënt en familie/naasten. Er moeten voorwaarden ontwikkeld en gecreëerd worden die ervoor zorgen dat er continu aandacht is voor het gesprek over behandel- en zorgwensen. En het moet niet bij het gesprek blijven. Wat besproken en besloten is moet vastgelegd worden, en wel op een manier en plaats die voor anderen ook inzichtelijk is. Belangrijke voorwaarde is dat er voldoende tijd gemaakt kan worden. Dit heeft deels te maken met professionele prioritering en het ontwikkelen van gespreksvaardigheden. Maar ook dat er voldoende tijd is om patiënt en naasten goed te kunnen informeren over de mogelijkheden en gevolgen van keuzes. En dat het gevoel er is dat dit gesprek ook daadwerkelijk gezien wordt als noodzakelijke en declarabele zorg. Dit maakt dat de  zorgverzekeraar ook als een partner beschouwd en meegenomen moet worden (voor een organisatie en/of subregio).

 

‘Doen, (samen) blijven doen en niet laten’

  • ACP en passende zorg
    Het is goed om ACP te verbinden met de discussie rondom passende zorg. Ook daar geldt dat een paradigmashift bij zorgverleners noodzakelijk is. Deze is van belang in de opleiding, maar ook zeker bij praktiserend professionals, en in het overleg in de keten. Het gesprek over passende zorg tussen huisarts en specialist, of verpleegkundige en specialist kan helpen (natuurlijk altijd samen met patiënt en naasten) om het vanuit verschillende perspectieven te hebben over ‘de zin’ van de zorg.  Bijkomend voordeel is dat meer inzicht ontstaat in elkaars werk en de mogelijkheden. De huisarts/specialist weet niet altijd wat aan zorg gegeven kan worden in de thuissituatie en langdurige zorg. Bijvoorbeeld als het gaat om het geven van zuurstof en (intraveneuze) medicatie. Om dit soort drempels weg te nemen en efficiënt en snel zorg te kunnen regelen zijn er protocollen, bijvoorbeeld over hoe zuurstof thuis te regelen. En het advies is, samen weet je meer!

 

  • ACP en gezamenlijke besluitvorming
    ACP sluit goed aan bij de uitgangspunten van gezamenlijke besluitvorming (shared decision). Ten tijde van corona kan de vraag gesteld worden wat het ziekenhuis meer te bieden heeft dan thuis, als een patiënt geen IC-opname wil. Daarbij is het van belang dat voor iedereen, ook voor de patiënt, helder moet zijn wat mogelijkheden en prognose (kunnen) zijn. Gezamenlijke besluitvorming beperkt zich niet tot dokters, maar is een besluit tussen zorgverleners en patiënt (en naasten)!

 

  • ACP en professionele ontwikkeling/deskundigheidsbevordering
    De basis voor het voeren van het gesprek over ACP is het meest vertrouwd met de eigen (huis)arts. Bij voorkeur in een niet-acute situatie waar tijd is om nog een keer terug te komen op het gesprek. Zodat de patiënt, en zorgverlener, niet onder druk staan en er tijd is om rustig na te denken. Net zoals er gesprekshulpen zijn voor de patiënt, zijn deze er ook voor de zorgprofessional. Vanuit de langdurige zorg is de ervaring dat in de coronaperiode in de cohort-zorg laagdrempelig over ACP is gesproken. En dat ook al in een eerder fase gesprekken gevoerd waren en afspraken vastgelegd zijn over behandel- en zorgwensen.

 

  • ACP en de patiënt als partner
    Het maatschappelijk bewustzijn van ACP moet onder de aandacht gebracht worden. Hierin kan de professional een rol spelen, maar er is ook een rol voor de belangenbehartigers van patiënten/cliënten, zoals cliëntenraden en Zorgbelang. Er zijn gesprekshulpen beschikbaar om de patiënt te ondersteunen.

 

  • ACP en samenwerking in de keten
    Om passende zorg te kunnen leveren kunnen de professionals elkaar aanvullen. Tussen huisarts/specialisten ouderengeneeskunde en andere specialisten kunnen afspraken gemaakt worden. Bijvoorbeeld over professionele consultatie, en de mogelijkheid voor screening op een SEH of polikliniek. Er moet duidelijk afgesproken worden hoe de communicatielijnen lopen, om onnodige verplaatsing van patiënten te voorkomen. Het is van belang dat afspraken vastgelegd zijn in de dossiers en dat deze afspraken overgedragen worden. Eén aanspreekpunt binnen het ziekenhuis moet duidelijkheid bieden over welke specialist geraadpleegd kan worden, bijvoorbeeld de longarts. Goede ervaringen zijn er met de gezamenlijke triage van ziekenhuizen en huisartsenzorg waarbij ook gezamenlijk afspraken zijn gemaakt over de zorg die het best passend is. Ter ondersteuning kan dit vastgelegd worden in een triagekaart, zoals dit in een aantal organisaties is gedaan. Ook met de thuiszorg en langdurige zorg zijn korte lijnen van belang om patiënten te kunnen verwijzen, vanaf de thuissituatie, SEH en/of de kliniek. De ervaringen van goede samenwerking in de keten onder de druk van de eerste COVID-19-golf kunnen gebruikt worden om structurele samenwerkingsafspraken te maken. Vanuit het ziekenhuis kan ondersteuning geboden worden aan huisartsen of zorgverleners in thuiszorg en/of langdurige zorg. Door bereikbaarheid van een consultatief team, en/of via de geriafoon. Ook over onderlinge informatie-uitwisseling en inzage in (delen) van het patiëntdossier moeten afspraken gemaakt worden. Binnen de huisartsenzorg moet er meer bewustzijn gestimuleerd worden over het belang dat de afspraken rondom ACP genoteerd worden in het memo complexe zorg, zodat dit ook zichtbaar is voor de partners in de keten die de zorg overnemen.